Po objęciu spółek komandytowych podatkiem CIT wielu przedsiębiorców uznało, że ta forma prowadzenia działalności straciła swoją podstawową przewagę podatkową. Dotyczyło to zwłaszcza popularnych wcześniej struktur, w których komplementariuszem była spółka z o.o., a osoby fizyczne pełniły funkcję komandytariuszy.
Wniosek, że spółka komandytowa przestała się opłacać, jest jednak zbyt daleko idący. Nadal może ona zapewnić atrakcyjny poziom opodatkowania, ale wymaga odpowiedniego ukształtowania ról wspólników. Jednym z możliwych rozwiązań jest zamiana dotychczasowych ról: osoby fizyczne stają się komplementariuszami, natomiast spółka z o.o. obejmuje status komandytariusza.
Znaczenie takiego rozwiązania wzrosło po korzystnym dla podatników wyroku NSA z 19 maja 2026 r., sygn. II FSK 953/23. Sąd uznał, że osoba, która została komplementariuszem w trakcie roku podatkowego, może uwzględnić CIT należny od dochodu spółki za cały ten rok – a nie tylko za okres pełnienia funkcji komplementariusza.
Dlaczego klasyczna sp. z o.o. sp.k. straciła atrakcyjność podatkową?
Do końca 2020 r. spółka komandytowa nie była podatnikiem podatku dochodowego. Podatek od osiągniętego dochodu płacili bezpośrednio jej wspólnicy.
W popularnym modelu sp. z o.o. sp.k.:
-
spółka z o.o. była komplementariuszem, najczęściej z niewielkim udziałem w zysku,
-
osoby fizyczne były komandytariuszami i posiadały większość prawa do zysku,
-
odpowiedzialność osób fizycznych za zobowiązania spółki była ograniczona.
Od 2021 r. spółka komandytowa sama jest podatnikiem CIT. Podstawowa stawka wynosi 19%, natomiast spółki spełniające warunki przewidziane dla małych podatników lub podmiotów rozpoczynających działalność mogą stosować stawkę 9%. Limit przychodów uprawniający do korzystania z obniżonej stawki wynosi 2 mln euro.
Po zapłacie CIT przez spółkę wypłata zysku wspólnikowi jest co do zasady ponownie opodatkowana stawką 19%. Dla komandytariusza przewidziano wprawdzie zwolnienie obejmujące 50% przychodów z udziału w zysku, jednak nie więcej niż 60 tys. zł rocznie z każdej spółki. Co więcej, możliwość skorzystania z tego zwolnienia została ograniczona między innymi w przypadku określonych powiązań komandytariusza ze spółką będącą komplementariuszem. W klasycznej rodzinnej sp. z o.o. sp.k. warunki zwolnienia często nie były więc spełnione.
W rezultacie tzw. kredyt podatkowy przysługiwał spółce z o.o. będącej komplementariuszem, ale to ona miała zazwyczaj jedynie symboliczny udział w zysku. Osoby fizyczne, do których trafiała większość zysku, były komandytariuszami i nie mogły korzystać z pełnego odliczenia CIT. Korzyść podatkowa znajdowała się zatem po niewłaściwej stronie struktury.
Więcej o opodatkowaniu spółki komandytowej przeczytasz w naszym artykule Opodatkowanie spółki komandytowej w 2026 r.
Na czym polega zamiana ról w spółce komandytowej?
Zamiana ról polega najczęściej na tym, że:
-
osoby fizyczne będące dotychczas komandytariuszami stają się komplementariuszami,
-
spółka z o.o. będąca dotychczas komplementariuszem staje się komandytariuszem,
-
większość prawa do udziału w zysku pozostaje przy osobach fizycznych.
Przykładowo, przed zmianą spółka z o.o. może być komplementariuszem posiadającym 1% udziału w zysku, a dwie osoby fizyczne – komandytariuszami posiadającymi po 49,5%. Po zmianie osoby fizyczne zostają komplementariuszami, zachowując po 49,5% udziału w zysku, natomiast spółka z o.o. zostaje komandytariuszem z udziałem wynoszącym 1%.
Dzięki temu zdecydowana większość zysku przypada wspólnikom, którzy mogą korzystać z kredytu podatkowego komplementariusza.
Nie jest to jednak wyłącznie operacja podatkowa. Komplementariusze co do zasady reprezentują spółkę i prowadzą jej sprawy. Przede wszystkim odpowiadają również za jej zobowiązania bez ograniczenia, całym swoim majątkiem. Odpowiedzialność ta ma charakter subsydiarny, co oznacza, że egzekucję z majątku wspólnika prowadzi się zasadniczo po bezskutecznej egzekucji z majątku spółki. Komandytariusz odpowiada natomiast tylko w granicach określonych przez sumę komandytową, z uwzględnieniem wartości wniesionego wkładu.
W poniższym materiale wyjaśniamy, czy spółka komandytowa nadal może być atrakcyjną formą prowadzenia działalności, jak wygląda jej opodatkowanie oraz w jakich sytuacjach może okazać się lepszym wyborem dla Twojego biznesu.
Czym jest tzw. kredyt podatkowy komplementariusza?
Określenie „kredyt podatkowy” ma charakter potoczny. Nie chodzi o pożyczkę ani o odroczenie podatku, lecz o mechanizm pomniejszenia podatku należnego od komplementariusza.
Zgodnie z ustawą o PIT 19-procentowy podatek od zysku wypłacanego komplementariuszowi pomniejsza się o część CIT należnego od dochodu spółki komandytowej. Kwota odliczenia odpowiada iloczynowi:
-
procentowego udziału komplementariusza w zysku spółki oraz
-
CIT należnego od dochodu spółki za rok, z którego pochodzi wypłacany zysk.
Odliczenie nie może być wyższe niż sam podatek należny od wypłaty zysku. Mechanizm ma ograniczać podwójne opodatkowanie dochodu przypadającego wspólnikom ponoszącym pełną odpowiedzialność za zobowiązania spółki.
Wyrok NSA z 19 maja 2026 r. – czego dotyczył spór?
Sprawa rozpoznawana przez NSA dotyczyła spółki komandytowej prowadzącej działalność w branży transportowej. Spółka stała się podatnikiem CIT 1 maja 2021 r.
W październiku 2021 r. doszło do zmian w strukturze wspólników. Dotychczasowi komandytariusze stali się komplementariuszami. Spór dotyczył tego, w jakiej wysokości nowi komplementariusze mogą odliczyć CIT spółki przy wypłacie przypadającego im zysku za 2021 r.
Zdaniem spółki przepisy nie nakazywały proporcjonalnego ograniczania kredytu podatkowego do okresu, w którym wspólnik formalnie miał status komplementariusza. Odliczenie powinno zatem uwzględniać CIT należny za cały rok podatkowy.
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej uznał natomiast, że odliczyć można wyłącznie część CIT przypadającą na okres od dnia uzyskania statusu komplementariusza do końca roku. Stanowisko organu podzielił następnie WSA w Krakowie w wyroku z 8 września 2022 r., sygn. I SA/Kr 529/22.
NSA uchylił zarówno wyrok WSA, jak i interpretację indywidualną. Uznał, że komplementariusz, który zmienił swój status w trakcie roku, może pomniejszyć PIT o odpowiednią część CIT należnego od dochodu spółki za cały rok podatkowy.
Najważniejszy argument był oparty na literalnym brzmieniu przepisów. Artykuł 30a ust. 6a ustawy o PIT odwołuje się do podatku należnego od dochodu spółki za rok podatkowy. Nie przewiduje natomiast dodatkowego ograniczenia uzależnionego od liczby dni albo miesięcy pełnienia funkcji komplementariusza.
Znaczenie miała również odpowiedzialność wspólnika. Osoba, która staje się komplementariuszem, może odpowiadać także za zobowiązania spółki powstałe przed zmianą jej statusu. Trudno więc uzasadnić sytuację, w której pełna odpowiedzialność obejmowałaby wcześniejsze zobowiązania, ale związana z nią preferencja podatkowa miałaby obowiązywać dopiero od dnia zmiany roli.
Co wyrok NSA oznacza dla zamiany ról w sp.k.?
Wyrok ma duże znaczenie dla spółek, które rozważają zamianę komandytariuszy w komplementariuszy w trakcie roku podatkowego.
Przed rozstrzygnięciem NSA przedsiębiorcy musieli liczyć się z podejściem, zgodnie z którym część kredytu podatkowego przypadająca na okres sprzed zmiany roli przepadała. Wyrok NSA daje silne argumenty za tym, że zmiana przeprowadzona w trakcie roku nie musi prowadzić do proporcjonalnego ograniczenia odliczenia. Nowy komplementariusz może uwzględnić CIT należny za cały rok, z którego pochodzi wypłacany mu zysk.
Wyrok II FSK 953/23 jest orzeczeniem wydanym w konkretnej sprawie, a nie uchwałą NSA ani interpretacją ogólną Ministra Finansów. Przełamuje on wcześniejszą niekorzystną linię orzeczniczą, ale sam nie daje innym podatnikom takiej ochrony jak uzyskana przez nich interpretacja indywidualna.
Czy zamiana ról rzeczywiście się opłaca?
Z perspektywy samego podatku dochodowego zamiana ról może być bardzo korzystna. Pozwala skierować większość zysku do osób fizycznych będących komplementariuszami i obniżyć efektywne opodatkowanie.
Decyzja nie powinna jednak opierać się wyłącznie na porównaniu stawek podatkowych.
1. Wysokość wypłacanego zysku
Im większa część zysku przypada osobom fizycznym, tym większa może być korzyść z kredytu podatkowego. Przy niewielkich wypłatach alternatywą może pozostawać status komandytariusza korzystającego z 50-procentowego zwolnienia. Zwolnienie jest jednak limitowane do 60 tys. zł rocznie i przy większych zyskach szybko traci znaczenie.
2. Ryzyko prowadzonej działalności
Największą ceną za kredyt podatkowy jest nieograniczona odpowiedzialność komplementariusza.
W działalności o niewielkim ryzyku, wysokich marżach i ograniczonym zadłużeniu przyjęcie tej odpowiedzialności może być ekonomicznie uzasadnione. Inaczej należy oceniać spółkę prowadzącą działalność opartą na wysokich kredytach, wieloletnich gwarancjach czy ryzykownych kontraktach. Przed zmianą trzeba przeanalizować nie tylko bieżące zobowiązania, ale również potencjalne roszczenia z już zawartych umów.
3. Zyski z lat ubiegłych
Zyski powinny być analizowane odrębnie dla każdego roku. Szczególnej uwagi wymagają:
-
zyski wypracowane przed objęciem spółki komandytowej CIT,
-
zyski osiągnięte po objęciu CIT, ale przed zamianą ról,
-
zyski osiągnięte w roku, w którym przeprowadzono zmianę,
-
zyski wypłacane dopiero kilka lat po ich wypracowaniu.
Wyrok NSA dotyczy kredytu podatkowego odnoszącego się do CIT za rok, w którym wspólnicy zmienili status z komandytariuszy na komplementariuszy. Nie należy automatycznie rozciągać jego skutków na wszystkie możliwe wypłaty starych zysków bez wcześniejszego zbadania konkretnego stanu faktycznego.
Spółka komandytowa nadal może się opłacać
Objęcie spółek komandytowych CIT nie przekreśliło sensu korzystania z tej formy prawnej. Spowodowało natomiast, że o jej atrakcyjności w znacznie większym stopniu decyduje właściwy podział ról między wspólnikami.
W klasycznej sp. z o.o. sp.k. kredyt podatkowy przysługuje najczęściej spółce z o.o., która posiada jedynie niewielki udział w zysku. Osoby fizyczne będące komandytariuszami otrzymują większość zysku, lecz ich możliwości ograniczenia podwójnego opodatkowania są znacznie mniejsze.
Odwrócenie tych ról pozwala przenieść kredyt podatkowy na osoby fizyczne. Wyrok NSA z 19 maja 2026 r. dodatkowo wzmacnia opłacalność takiego rozwiązania, ponieważ potwierdza możliwość uwzględnienia CIT za cały rok również w przypadku uzyskania statusu komplementariusza w jego trakcie.
Korzyść podatkowa jest jednak związana z przejęciem nieograniczonej odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Dlatego odpowiedź na pytanie, czy zamiana ról się opłaca, zależy od skali osiąganych zysków, ryzyka działalności, zadłużenia spółki oraz sytuacji majątkowej wspólników.
Dobrze zaprojektowana spółka komandytowa nadal może być jedną z atrakcyjniejszych form prowadzenia biznesu. Jeżeli chcesz się dowiedzieć dlaczego prowadzenie działalności gospodarczej w formie spółki komandytowej w 2026 roku nadal jest opłacalne przeczytaj nasz artykuł Kto może skorzystać ze spółki komandytowej w 2026 roku?
Więcej o kredycie podatkowym komplementariusza możesz dowiedzieć się z naszego artykułu Odliczenie komplementariusza po zamianie wspólników spółki komandytowej - za jaki okres przysługuje?
Specjalizuje się w obsłudze prawnej przedsiębiorców, ze szczególnym uwzględnieniem reorganizacji, zakładania spółek oraz zmian w ich strukturze. Doradza także w zakresie umów, zgodności z prawem i strategii korporacyjnych, a ponadto reprezentuje klientów w negocjacjach i sporach korporacyjnych.
